Onbegrepen gedrag is gedrag dat door de omgeving als opvallend, ontregelend of moeilijk te begrijpen wordt ervaren. Het gedrag kan voortkomen uit psychische problemen, een verstandelijke beperking, dementie, middelengebruik, lichamelijke aandoeningen of sociale omstandigheden zoals schulden, verlies, eenzaamheid of stress.
Onbegrepen gedrag is vaak een signaal dat iemand de grip op zijn of haar leven tijdelijk dreigt te verliezen of al verloren heeft. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar het gedrag te kijken, maar ook naar de mogelijke oorzaken erachter.
Belangrijk om te weten:
- Gedrag is vaak een signaal van onderliggende problemen.
- Er bestaat niet één groep “verwarde personen”.
- Het gedrag is niet het probleem, maar een uiting van stress, ontregeling of kwetsbaarheid.
- De term “onbegrepen gedrag” voorkomt stigmatisering en stimuleert nieuwsgierigheid in plaats van oordeel.
Wat is het verschil tussen onbegrepen en verward gedrag?
De termen worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar er is een belangrijk verschil.
Bij verward gedrag ligt de nadruk vaak op het gedrag zelf en de mogelijke risico’s voor de persoon of de omgeving. Bij onbegrepen gedrag ligt de nadruk op het perspectief van de observator: wij begrijpen het gedrag op dat moment niet goed.
De term onbegrepen gedrag sluit beter aan bij een respectvolle en mensgerichte benadering. Hierdoor ontstaat meer ruimte om te onderzoeken wat iemand nodig heeft en welke ondersteuning passend is.
Wat zijn mogelijke oorzaken van onbegrepen gedrag?
Onbegrepen gedrag heeft meestal niet één oorzaak. Vaak is sprake van een combinatie van factoren, zoals:
- psychische problemen;
- dementie;
- verslaving of middelengebruik;
- een verstandelijke beperking;
- schulden of financiële problemen;
- verlies van werk, gezondheid of relaties;
- eenzaamheid of sociaal isolement;
- langdurige stress of overbelasting.
Iedere situatie is uniek. Daarom vraagt onbegrepen gedrag altijd om maatwerk en een open blik.
Wat zijn voorbeelden van onbegrepen gedrag?
Onbegrepen gedrag kan zich op verschillende manieren uiten. Denk bijvoorbeeld aan:
- achterdochtig of wantrouwend gedrag;
- verward spreken;
- agressief of geagiteerd reageren;
- angstig of teruggetrokken gedrag;
- suïcidale uitingen;
- onvoorspelbare emoties;
- overlastgevend gedrag in de openbare ruimte.
Het gedrag zelf vertelt vaak niet het hele verhaal. Juist daarom is het belangrijk om verder te kijken dan wat direct zichtbaar is.
Hoe ga je om met onbegrepen gedrag?
Wanneer iemand onbegrepen gedrag vertoont, helpt het om rustig en respectvol contact te maken. Probeer niet direct te oordelen, maar stel open vragen en toon oprechte belangstelling.
Belangrijke uitgangspunten zijn:
- blijf rustig en professioneel;
- luister zonder direct te oordelen;
- probeer de achterliggende oorzaak te begrijpen;
- bewaak de veiligheid van alle betrokkenen;
- schakel waar nodig passende ondersteuning in.
De belangrijkste vraag is niet: “Wat is er mis met deze persoon?” maar: “Wat probeert dit gedrag ons te vertellen?”
Samenvatting
Onbegrepen gedrag is gedrag dat door anderen moeilijk te begrijpen is, maar vaak een signaal vormt van onderliggende problemen of kwetsbaarheden. Door nieuwsgierig en zonder oordeel naar de mens achter het gedrag te kijken, ontstaat meer begrip en kunnen passende ondersteuning en oplossingen worden gevonden.
Relevant artikel: Wat zijn de vier V’s bij omgaan met onbegrepen gedrag
