Wat is frustratieagressie? #
Frustratieagressie is agressief gedrag dat ontstaat wanneer iemand vastloopt in een situatie en zijn emoties niet meer goed kan reguleren. Denk aan boosheid, onmacht, teleurstelling, angst of verdriet. Het is een reactieve, emotionele vorm van agressie: de spanning loopt steeds verder op, totdat iemand uiteindelijk ‘ontploft’.
Kenmerkend voor frustratieagressie is dat de agressie niet persoonsgericht is. De boosheid richt zich op de situatie, de regels of de organisatie, ook al krijgt de medewerker die op dat moment tegenover iemand staat de volle laag. Neem het daarom niet persoonlijk: jij bent niet de oorzaak, maar wel degene die de frustratie opvangt.
Wat is het verschil tussen frustratieagressie en instrumentele agressie? #
Frustratieagressie wordt vaak afgezet tegen instrumentele agressie. Bij instrumentele agressie zet iemand agressie bewust in als middel om iets gedaan te krijgen, bijvoorbeeld door te dreigen of te intimideren. Bij frustratieagressie is er geen sprake van berekening: het gedrag komt voort uit emotie en machteloosheid. Dat verschil bepaalt ook hoe je reageert. Bij frustratieagressie richt je je vooral op de emotie, bij instrumentele agressie juist op heldere grenzen en consequenties.
Oorzaken van frustratieagressie #
Frustratie ontstaat wanneer iemand een doel of behoefte niet bereikt en het gevoel heeft daar zelf weinig aan te kunnen veranderen. Veelvoorkomende oorzaken zijn lange wachttijden, onduidelijke of onbegrijpelijke regels, slecht nieuws, het gevoel niet gehoord te worden en stress, pijn of vermoeidheid. Vaak is het niet één gebeurtenis, maar een opeenstapeling van kleine ergernissen die de emmer laat overlopen.
Hoe herken je frustratieagressie? #
Frustratieagressie bouwt zich meestal geleidelijk op. In de beginfase uit frustratie zich bijvoorbeeld in klagen, herhaaldelijk om uitzonderingen vragen, kritiek leveren op regels of de organisatie beschuldigen. Ook huilen, zich terugtrekken of lijdelijk verzet kunnen signalen zijn van oplopende spanning.
Niet al deze gedragingen zijn automatisch agressief. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen het uiten van emoties en daadwerkelijk grensoverschrijdend gedrag.
Neemt de spanning verder toe, dan kan frustratieagressie zich uiten in schreeuwen, schelden, blinde woede (vormen van verbale agressie) of fysieke agressie gericht op de omgeving, zoals slaan op een balie of met deuren smijten. Op dat moment kan iemand de controle over zijn gedrag verliezen. Hoe eerder je de signalen herkent, hoe groter de kans dat je escalatie voorkomt.
Voorbeelden van frustratieagressie #
Frustratieagressie komt voor in vrijwel elke sector waarin je met klanten, cliënten, patiënten, ouders of burgers werkt. Vijf herkenbare voorbeelden van frustratieagressie:
- Op de spoedeisende hulp: een vader wacht al uren met zijn zieke kind op de SEH en ziet anderen eerder geholpen worden. Hij begint tegen de verpleegkundige te schreeuwen en slaat met zijn vuist op de balie.
- Aan het loket van de gemeente: een inwoner hoort dat zijn aanvraag is afgewezen omdat er één formulier ontbreekt. Hij voelt zich van het kastje naar de muur gestuurd, scheldt de medewerker uit en verfrommelt de brief.
- In het openbaar vervoer: een reiziger mist door een storing een belangrijke afspraak en krijgt vervolgens ook nog een boete. Hij verheft zijn stem tegen de conducteur, beschuldigt ‘het hele bedrijf’ van wanbeleid en trapt tegen een deur.
- Bij de klantenservice: een klant belt voor de vierde keer over dezelfde storing en moet opnieuw zijn hele verhaal doen. Hij wordt steeds bozer, eist een leidinggevende te spreken en scheldt de medewerker uit.
- Op school: een ouder hoort tijdens een gesprek dat zijn kind moet blijven zitten. Hij voelt zich overvallen, wordt steeds luider, beschuldigt de leerkracht van falen en loopt met een klap van de deur weg.
In al deze voorbeelden is de agressie niet bedoeld om iets af te dwingen, maar is het een uitbarsting van opgekropte emotie. Juist daarom vraagt frustratieagressie om een andere aanpak dan instrumentele agressie.
Hoe ga je om met frustratieagressie? #
Bij frustratieagressie staat het erkennen van de emotie centraal. Dit betekent niet dat je grensoverschrijdend gedrag moet accepteren.
- Blijf rustig: let op je eigen spanning, houding en stemgebruik. Praat rustig en niet te snel.
- Erken de emotie: toon begrip voor de frustratie en laat de ander zich gehoord en serieus genomen voelen, zonder het gedrag goed te keuren.
- Luister actief: probeer te achterhalen waar de frustratie vandaan komt en vat samen wat je hoort.
- Stel grenzen: maak duidelijk welk gedrag niet acceptabel is, bijvoorbeeld: “Ik wil u graag helpen, maar niet als u tegen me schreeuwt.”
- Bied perspectief: bespreek mogelijke oplossingen zodra de spanning voldoende is afgenomen.
Door frustratieagressie tijdig te herkennen en op een gepaste wijze te reageren is het mogelijk om verdere escalatie te voorkomen.
Bij de verschillende trainingen en opleidingen van REACT Advies & Training B.V. leren professionals verschillende vormen van agressie herkennen en het de-escaleren van agressie. Bekijk ons aanbod om te zien of er een training of opleiding bij u past.